A̱la̱de

A̱la̱de A̱ yet nyam ji ba bra̱ng ka̱ryyi ni, madei a̱kpam nziak, a̱ yet nyam ji byyi sot swa ni. A̱nyyi nu̱ ba nyei a̱kpam nziyak u̱ a̱ ku mon bu̱ ziyak ka̱yit ji. Ba yin bra̱k bu̱ a̱la̱de madei a̱kpam nziak an yya nyam ka̱ryyi ka̱ram ba̱nyyeyu Neolithic, sa̱rei a̱za̱gbang a̱ta̱ntson Asiya bu̱ a̱shishrek a̱ta̱ntson. Ka̱ram ka a̱la̱de bra̱ng ka̱ryyi a̱ ni na nwwa u̱ ka̱byen Yurop ni, a̱ bu̱ mon bu̱ zwa zaan ma ba shei yet ba̱la̱de ka̱ryyi ba.

Madei kyang a̱ byi ba̱ brang ba̱lade ni a̱ yet ba ga n shai du̱nam ti a̱ mi. A̱kpam nziak a̱ yet nyam ji a̱ ya nkyang a̱ mon bu̱ na̱kon bu̱ nyam ni ma̱dei a̱ ssha a̱ ya na̱kon au tsung du̱nam (omnivore), a̱ byyi a̱tak a̱naai wwon a̱ sshi ka̱ryi; kyang a̱ ku gang bu̱ sot zaan ji sshi ka̱yit ni. Ba̱yaan a̱ na ku mon bu̱ sot zaan ji sshi ka̱yit ni 'subspecies of Sus scrofa' (the wild boar or Eurasian boar); ba̱yaan a̱ bvo man ku gghai na̱ bvwon ba̱zan.

Ba bra̱ng a̱kpam nziak a̱ ga shai du̱nam a̱mi, wwon kpa na ba na nyya nkyang nzaan.

Caina nba mi a̱ sshi a̱za̱nson u ku̱yak ba̱lade wwon U̱rop an tsuup bu̱ America. Ku nu tat balade 1.5 billion nba ba tssung u̱ du̱rya,wwon ba wwat du̱nam ti nu tat 120 million tonnes ni, ba bvwan a̱n yya bacon.

A̱kpam nziak a̱ sshi an kkang ba̱nyeyyu nyai ndoson da̱ ni di zu n ccang an kkang bu̱ a̱kpa na ba jem ni a̱nyyi na̱mawon bu̱ ba̱cecet.