A̱nhrung ssuk
A̱nhrung ssuk (smallpox) was an infectious disease caused by Variola virus (often called Smallpox virus), which belongs to the genus Orthopoxvirus. The last naturally occurring case was diagnosed in October 1977, and the World Health Organization (WHO) certified the global eradication of the disease in 1980, making smallpox the only human disease to have been eradicated to date.
Kyang a na yet ka̱son ta̱twang hyuu na ni nkpa yet ba̱soza bu̱ du̱kwoi. Won bu̱ ssuk ka̱nu bu̱ nhwot rwam a nu ssuk tyak rwam a ni. Ku sook nnom won ssuk rwam a u̱ tyi ba̱shekkwot u̱ ta̱kyai u̱ bvwoi nhot u̱ su wa bvwa n kkwot u̱ ta̱kut wwon nyan ji. Ba na shai hyuu na nyai di a̱yin nu a̱ yya ni a̱kpak ka̱ram ku yi sshi ndung su kpang ka̱ram a̱yemi au a ra kyang a na̱ n yya pfong ni da ni di ka̱rak myi kyang ya kup a̱tro au nkyang sso. Ba na hwuun hyuu na ni di tyyi ka̱irhwa a̱nhrung ssuk. Ku hyuu na ka̱n kwan nwwa na̱kan na̱yaan a̱ na n sshi ba na swa na brang. Hyu na ni ru kwak du̱kkwu tat a̱tswa 30%, bu kyang a rau a̱ mi ni u̱ na̱mawon. Ma ba̱nyyi ba a̱ ma̱n shot ni a̱ byi yan a̱ngba̱yuk an dwam nba na, ba̱yaan a na ssha a̱tutwan.
Ba yin shya ryang nhyuu ji ni a rya ncei 1500 BCE a̱ nkom ma ba yin ssai ni ka̱ya Ma̱sat. Hyu na yin yet a̱ngba̱yuk a̱ mi. An cei a̱rya sencori a̱mba 18 ka̱ya Yurop, ba yin tyi ka̱mak ba̱nyet 400,000 ami a̱ yin kwui u̱ du̱rya an hyuu na ni wwon a̱tswa a̱yring ka̱yat a̱tat ba̱nyet atutwan a̱ yin shai hywak bat a̱ssu nba na nyai an hyuu na ni. A̱nhrung ssuk ba hwa a̱ hywai ba̱nyet ba a̱ bai miliyon 300 ni an cei a̱rya sencori a̱mba 20 ni wwon kyang a bai miliyon 500 ni a a̱rya ncci na ku yin nza ni. Ka̱tsutsrang nkom ka a̱ yin byi Ba̱shong Ba̱gwam Urop ban ba a̱kutat kayat nba, Louis XV an yyi France u̱ du̱rya 1774. Bu kpang ba̱ ki 1967, ba̱nyet milyon 15 a̱ mi ba yin ba ssha bu̱ hyuu na ni u̱ du̱rya tu̱yring. A̱ngbom a̱yin nu ba yin ssha bu̱ hyuu na ni a̱ yin sshi u̱ durya 1978 ka̱yat ka̱rak gyak nhyu ka̱ya United Kingdom.
Ba yinnmwwa tuei kairywa nu ka kaya caina u durya 1500s. Urop a bu san nyai Ashya a ggwo katsutsrang sencori amba 18. U durya 1796, Edward Jenner a wruk bu kairwya cak hywun kai. U durya 1967, WHO a ntyi kassu bat a ryi ba tyetb rya nhyuu na ni. Nkpa yet ayring kayat nhyuu nhywa na ba hywat ni yring a yet nyyi nyam ma a byyi nghrup atak ni u durya ni (a disease of even-toed ungulates) 2011. The term "smallpox" was first used in England in the 16th century to distinguish the disease from syphilis, which was then known as the "great pox". Other historical names for the disease include pox, speckled monster, and red plague.
Amerika bu Roshya ayin bvwa tswa nhyuu na ni a sak kayat abat gyak nhyuu nkpa yet kyang a ba ndyaat adodoo acrwua nu nibantazwa kpa shotvsatrei.
A̱ kok tswa hyyu ba shai hyyu na ni na̱bvwa ba̱gu̱ngang ku cong bu ba̱soza a̱ cong bu kwui rwam a̱bvo cong bu nkyang ssuk á rwam Anyyeyu. (ba yei a̱ccwamg a̱gba̱nyuk), ku nyyai du̱tin kpa̱ yya a̱gba̱nyuk. A̱ngbom ccang ba̱nyet ba bvo shai bu hyyu na ni nyyai u̱ du̱ryya 1977, ba̱ngwak bvwo ccang du̱ku̱nkrang rwam sa̱rei ka̱sa ka (WHO) a̱swa sa̱rei bu du̱tin hyyu na krang nyyai 1980, shai a̱nhrung ssuk bu a̱nyyeyu a̱mi a̱kpa̱ shai su tat ka̱pfun.