Gana

Gana,[a] yet Gana, a̱ yet ka̱byen ka a̱ ya du̱tyok du̱ccu nka ni a̱zȧ̱gbang a̱za̱nshring an gbyrimm ka̱byen Afrika. Ka shhi ba̱gbu̱gbyak bu̱ hyap ngep Guinea bu̱ a̱gba̱dang nkyei ba̱shekkwot Atlantik a̱za̱gbang ka̱tak.Ba ya gbyit bu̱ Ivory Coast a̱za̱gbang a̱za̱nshring bu̱ Burkina Faso a̱za̱gbang du̱tyin bu̱ Togo a̱za̱gbang a̱ta̱ntson.Gana a̱ byi kyei ka̱kpa̱sai ka̱byen cci kop cci swa bu̱ nswak ntat bu̱ a̱ku̱mbvuyring bu̱ cci tswon bu̱ nswak a̱kumbvuyring bu̱ nswak a̱kutat bu̱ a̱tuyring (239,567) a̱ byi ka̱tswa ba̱nyeyyu cci kop cci kop nswak ntat bu̱ a̱pfon (35million). Gana a̱ yet a̱mba̱hwa ka̱yat na̱byen byi ka̱tswa ba̱nyet a̱za̱gbang a̱za̱nshring nbyrim Afrika. A̱gba̱dang ka̱nkrang du̱tyok u a̱ yet Accra.

Na̱tyok na̱yaan a̱ yin ta̱son a̱ wruk nyai Gana ni a̱ mon bu̱ Bonoman a̱za̱gbang ka̱tak bu̱ du̱tyok Dagbon a̱za̱gbang du̱tyin, bu̱ Bonoman ba sshi an kkwan na ȧn cei sencori a̱nba 11th sencori.[13] Du̱tyok Asante Empire wwon bu̱ na̱tyok Akan na̱yaan a̱za̱gbang ka̱tak an cei nzaan.[14] Sook nyai an cei sencori a̱mba 15, ba̱nyeẗ du̱tyok Portuguese, ndung bu̱ ba̱nyet du̱tyok Urop a̱ yya a̱gaga ba̱ryat ncet a̱bvan u ka̱bvwa ka̱zzu a̱bvwan, bu kpang ram ka Briton ba bu n ssha ra ka̱bwa ka a̱ ya tyi mi ni an cei sencori a̱mba 19.Ku yin sook a̱rya na a̱ bai cci ni ba ya a̱cecet bu̱ du̱tyok ncet ba̱shong, ba si wruk bu̱ byit ka̱byen ji ma ni yin da na̱srong na̱naai a Briton ba yin brang ni: Gold Coast, Ashanti, bu̱ na̱bvwa a̱za̱gbang ka̱za, bu̱ a̱za̱gbang Togo. Ba yin n tung a̱ tyyi na̱ yet ka̱byen ka̱yring ka a̱ ya du̱tyok du̱ccu nka ni ka̱yat na̱byeń Commonwealth. Ka̱tuk 6 an hywan ntat 1957 Gana a̱ ssha du̱tyok du̱ccu a̱ yet ka̱son ka̱byen ka an kkwan ka̱tak Sahara Africa ka a̱ swat du̱ccu nka ni.[15][16][17] Anbvak a̱kwak a̱son Kwame Nkrumah, wwon a̱ bvo ma̱n kwan bat u̱ brang ba̱yaan ba ssha du̱tyok du̱ccu nba.[18][19]