Jump to content

Yurop

Nyyai Wikipedia

Yurop A̱ yet byrim ka̱byen na u̱ sshi a̱za̱gbang ka̱za Ka̱sa nu ni, wwon a̱kpok a̱za̱gbang a̱ta̱ntson ka̱sa nu. A̱ yya sisaai bu̱ Kyei ba̱shekkwot Atik a̱za̱gbang ka̱za, ksisaai bu̱ kyei ba̱shekkwot Atalantik a̱za̱gbang a̱za̱nshring, wwon a̱ yya sisaai bu̱ kyei ba̱shekkwot Meditireniya a̱za̱gbang ka̱tak, wwon bu̱ Ashya a̱za̱gbang a̱ta̱ntson. Yurop a̱ byyi ka̱mon nkyei ka̱byen bu̱ Ashya, wwon bu̱ ka̱ggyai bu̱ Afirika bu̱ A̱shya Ma̱nmwuk ba̱shekkwot du̱hwan Ural a̱ tyyi ba ggyai Yurop bu̱ A̰shya.

Yurop a̱ byyi kyei a tat kilomita 10,186,000 square kilometres (3,933,000 sq mi), au a̱tswa 2% a̱nyyi du̱kpạsai kasa ti nkpa na yet a̱nba̱hwa a a̱ccwang nbyrim ka̱sa nu ka̱yat a̱tuyring. An siyasa ji, ba srak Urop a̱n yya ba sitet nswak npfon ba a̱ ya du̱tyok du̱ccu nba ni, bu̱ Roshya na̱ yet a̱gba̱dang u bu̱ a̱kukwak ka̱tswa ba̱nyet, kyei a̱ ya a̱tswa 39% a̱nyyi nbyrim u ni, wwon a̱ byi a̱tswa 15% a̱nyyi ka̱tswa ba̱nyet u. U̱rop a̱ byi ka̱tswa ba̱nyet ba a̱ bai milyon 745 (kyang a̱ yet a̱tswa 10% u̱ ka̱tswa ba̱nyet ka̱sa nu ni) u̱ du̱rya 2021; a̱mba̱tat a̱zama Ashya bu̱ Afrika ba̱cecet na̱byen [1][2]

Yya ji wun, bu̱ nom, bu̱ za ba n yya ni; a̱ yet kyang a a̱cecet nwun nu a kwang a̱ srwap an kyei ba̱shekkwot atlantik a na̱n cong ni.Na̱bvwa na a̱ man nyak bu̱ kyei bashekkwot a ni, na̱ram a a̱ bvo ma̱n bvwon cuccrak bu̱ yya ji tswa na̱byen na na n yya ni. Tada Yurop ji ma̱n cong cuccrak bu̱ na̱byen bu̱ na̱srak ka̱byen bu̱ nkwaan nna na, ka na̱ tung tyi nna a̱ mi a̱ yet a̱tyin ntada bu̱ tat a̱ssu na a̱ sshi u̱ ka̱byen ka ni bu̱ nyyi ji sshi a̱zagbang ka̱tak ni; nyyi ji ku a tung tyi ba ru na̱ yei Greece bu̱ Rome ndoson ni, nyi na ku a̱ sook nyai an dang ba̱nyet tsuup nba ba nyai ndoson.[12][13] Ka sook nyai ka̱ram ka Roman Empire na̱ yin nkpa ni u̱ du̱ryya 476 CE, tung tyi na tsuup Kristi ku yin yya ka̱ram kam ̈ba̱nyet ba a̱ yin byi cet. Tung ndung Yurop a ka̱n dai su kpang ka̱va ka ba n kpa̱ ra a̱ tyi u̱ swatka̱sa na na ni nyyai bu̱ du̱ryya 1948 ka̱ram a ba yin tup Council of Europe, wwo ka̱ram ka ba yin ta̱cik European Union (EU) u ni, nu a̱mi a̱ yet cet ka̱ss nba na ka̱pfun.[15] Nu European Unin nu a̱ yet ka̱zzu ka a̱ mon na̱byen na a̱ sshi ndung a̱ ya tung a̱n yya a̱gba̱dang ka̱zzu na̱byen ni wwon a̱ shim a̱ cong an ta̱kwaan ji ba sak ni.[16] Ka̱ccet EU ka a̱ yin tat a̱ wruk nyai a̱za̱gbang a̱jenshring Yurop ka wwon a̱ nwwa ya kyei a a̱ naat azagbang atantson nu nyai Soviet Union nabyin tawai u duryya 1991. A̱kpok ba̱nyet ka̱ccet a̱ ni a̱ yya pfong di tswa nkrum jring ji ba n yei Euro ni wwon a̱ sshi u ka̱kpri a̱bvwan ayring bu̱ ba̱nyet cam zzap bu̱ kwai nkyang. Agbadang nkwaan ayaan anyyibnabyen nu anbkkwan Schengen, a kanntun byit ji wwon a tun baryaat cam nwwai bu wwut u nabyen na.

Tssa banyet brang kabyen nsshi konzan arya apfon na a krang a ba ni kayat nkkwaan EU; nba ami anyet ambahwa nu u byyi yya tssa ji banyet ba maai ni ḃa na yya ni ukasa ka azama India. Yya abvwan nba ji myang u bvu man yet ambahwa ku a tssup GDP ma a yet ambatat ka tssup PPP.